Ο Αμερικανός σκηνοθέτης-εικαστικός Ρόμπερτ (Μπομπ) Ουίλσον μιλά αποκλειστικά στη Madame Figaro για τα διάσημα video πορτρέτα του που θα φιλοξενούνται από σήμερα στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών.

Ως σκηνοθέτη, τον Μπομπ Ουίλσον τον γνωρίζουμε αρκετά καλά, αφού τα τελευταία χρόνια έχει παρουσιάσει στη χώρα μας διάφορες περιοδεύουσες παραστάσεις του (Όπερα της Πεντάρας, Κουαρτέτο κλπ). Φέτος, ειδικά, θα μπορούσε να πει κανείς ότι παραγνωριστήκαμε κιόλας – η Οδύσσεια που ανέβασε στο Εθνικό Θέατρο με Έλληνες ηθοποιούς συζητήθηκε πολύ και χαρακτηρίστηκε τουλάχιστον αμφιλεγόμενη.

Αυτές τις μέρες, πάντως, θα μας συστηθεί για πρώτη φορά κι ως εικαστικός καλλιτέχνης. Τα 56 video portraits που συνέλαβε και συνέθεσε στο διάστημα 2004– 2009 και διαπλέκουν μοναδικά τη φωτογραφία με το σινεμά και τη ζωγραφική και τη λογοτεχνία με τους ήχους και τη μουσική, αποτελούν το σχόλιο του μεγάλου φορμαλιστή στην ιστορία της προσωπογραφίας και είναι κατά τεκμήριο ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πρόσφατα projects του. Στα πορτρέτα πρωταγωνιστούν διάσημοι άντρες, όπως ο Μπραντ Πιτ (με εσώρουχα) και ο Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ (στο χειρουργικό τραπέζι), διάσημες μούσες του, όπως η Ιζαμπέλ Ιπέρ, διάσημες άλλες γυναίκες, όπως η Ζαν Μορό, η Ζιλιέτ Μπινός και η Ιζαμπέλα Ροσελίνι, αλλά και κάποια ζώα. Όλοι τους είναι φαινομενικά στάσιμοι, αλλά ακολουθούν μια αργή, σχεδόν ανεπαίσθητη εξελικτική διαδικασία που –συνδυασμένη με το υποβλητικό μέγεθος, τους υποβλητικούς ήχους και την καθηλωτική αισθητική των πορτρέτων τους– προκαλούν στον θεατή τους ένα ευρύ φάσμα εντυπώσεων και συναισθημάτων.

Ο ίδιος ο Μπομπ Ουίλσον εξήγησε στο Madame Figaro ότι δεν χρειάζεται να εξηγήσει τίποτα άλλο για τα πορτρέτα του: «Δεν είναι ανάγκη να εντοπιστούν τα σημεία αναφορά τους. Αν κάποιος από το κοινό ή κάποιος μελετητής επιθυμεί να τα διερευνήσει, μπορεί να τα ανακαλύψει μόνος του. Η έρευνα, πάντως, δεν είναι σε καμία περίπτωση αναγκαία για την πρόσληψη των πορτρέτων. Είναι εντελώς ανοιχτά έργα που έχουν αναφορές στην ιστορία και στις μορφές της Τέχνης, από τη ζωγραφική και τη γλυπτική ως το performance και τους παραδοσιακούς αφρικανικούς χορούς. Αλλά και στις εφημερίδες, στα περιοδικά, στο σινεμά, στην ποπ κουλτούρα γενικά. Και στις προσωπικές μου εμπειρίες στο θέατρο, ή ίσως στις εμπειρίες του εικονιζόμενου, ή απλώς σε μια ιστορία που έτυχε κάποτε να ακούσω ή σε μια σκηνή που είδα να εκτυλίσσεται μπροστά μου σε έναν δρόμο. Εμπνέομαι κάθε φορά από κάποια απ’ αυτά, ή απ’ όλα αυτά ή από τίποτα από τα παραπάνω».

Η ΕΜΠΝΕΥΣΗ

Σε κάποιες περιπτώσεις, μέτρησε ιδιαίτερα η προσωπική του σχέση με τους εικονιζόμενους. «Πάντα έλεγα στην Ιπέρ ότι το πρόσωπό της έχει παρόμοια δομή με της Γκάρμπο – την απεικόνισα βασιζόμενος στην κλασική φωτογράφιση της Γκάρμπο που έκανε ο Στάιχεν για το Vanity Fair». Το πορτρέτο του Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ είναι ευθεία αναφορά στο ζωγραφικό Μάθημα Ανατομίας του Δρ Τουλπ του Ρέμπραντ, ενώ η Ζαν Μορό στήθηκε ως Μαρία Στιούαρτ λίγο πριν από τον αποκεφαλισμό της, «γιατί εκείνη την περίοδο έμοιαζε να αποζητά κάποια ατσαλένια, οριστική λύση». Τον Τζόνι Ντεπ τον απαθανάτισε ως Ρόουζ Σέλαβι, αναπαρήγαγε τη φωτογραφία που τράβηξε ο Μαν Ρέι εμπνεόμενος από τη φανταστική μούσα του Μαρσέλ Ντεσάμπ. «Είναι ένας Αμερικανός που μετανάστευσε στο Παρίσι. Είναι όμορφος, έξυπνος και με χιούμορ. Ξέρει καλά το σύμπαν του Ντεσάμπ και της Σέλαβι».

Ποιός διάσημος αποδείχτηκε το πιο ενδιαφέρον «θέμα» σας;

Δεν μπορώ να απαντήσω, γιατί δεν μπορώ να ξεχωρίσω κάποιο από τα βίντεο πορτρέτα μου. Δεν λειτουργώ έτσι. Είναι σαν να με ρωτάτε ποιο παιδί μου αγαπάω περισσότερο. Σχεδόν όλα τους με εκπλήσσουν ακόμα. Κάθε φορά που τα βλέπω σε κάποιον διαφορετικό χώρο, σε κάποια διαφορετική πόλη, αισθάνομαι ότι κάνουμε οικογενειακό reunion.

Υπήρξε κάποιος που θέλατε πραγματικά να απαθανατίσετε, αλλά δεν σας δόθηκε η ευκαιρία;

Ο Μπάστερ Κίτον; Είχαμε προγραμματίσει κι ένα βίντεο πορτρέτο του Μάικλ Τζάκσον... Είναι πολλοί και από πολλά διαφορετικά μονοπάτια της ζωής αυτοί που ήθελα και δεν έκανα. Όπως και αρκετά ζώα.

Ποιος Έλληνας θα μπορούσε να αποτελέσει ενδιαφέρον υλικό για σας;

Οποιοσδήποτε. Ακόμα και κάποιος τυχαίος περαστικός στο δρόμο, ή ο ιδιοκτήτης ενός καταστήματος. Αν μου δινόταν η ευκαιρία, θα δημιουργούσα ευχαρίστως μια σειρά από βίντεο πορτρέτα αποκλειστικά με ελληνικά θέματα. Θα ήταν περισσότερα από όλα τα υπόλοιπα μαζί. Η σύγχρονη Ελλάδα έχει όσο ενδιαφέρον έχει και η ιστορία της.

Την αυτοπροσωπογραφία σας πάντως, δεν την έχετε κάνει. Έχετε σκεφτεί τουλάχιστον πώς θα ήταν;

Μου είχαν ζητήσει να την κάνω, αλλά δεν τελικά δεν προέκυψε. Πιθανότατα, πάντως, θα με επεικόνιζα ως Κραπ, από την Τελευταία Μαγνητοταινία του Κραπ του Μπέκετ (σ.σ: Είναι ο ρόλος για τον οποίο ο Ρόμπερτ Ουίλσον ανέβηκε αυτοπροσώπως στη σκηνή, ως ηθοποιός).

«ΜΗ ΣΚΕΦΤΕΣΑΙ ΤΙΠΟΤΑ»

Ένα από τα πιο «πιασάρικα» στοιχεία για τη δημιουργική διαδικασία των βίντεο πορτρέτων είναι η οδηγία του Ουίλσον προς τους εικονιζόμενους «να μη σκέφτονται τίποτα», να αδειάσουν το μυαλό τους: «Το ίδιο ζήτησα πρόσφατα κι από τους ηθοποιούς που πέρασαν οντισιόν για την παράσταση της Κυράς της Θάλασσας που ετοιμάζω στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας. Οι ηθοποιοί έρχονταν φορτισμένοι κι έτοιμοι να εξωτερικεύσουν αυτό το φορτίο. Εγώ τους ζήτησα να αδειάσουν εντελώς το κεφάλι τους. Να μη σκέφτονται τίποτα και να προσπαθήσουν να απορροφήσουν την εμπειρία της στιγμής με όλο τους το σώμα, όχι μόνο με το μυαλό τους. Γίνεται, ξέρετε. Εξάσκηση θέλει – το μυαλό είναι ένας ακόμα μυς».

Άλλο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο Ουίλσον κατάφερε να πείσει τεχνολογικούς κολοσσούς να του κατασκευάσουν κατά παραγγελία τα κάθετα μόνιτορ που χρειαζόταν για τα πορτρέτα του. Ή το ότι καθένα απ’ αυτά στοιχίζει ως παραγωγή περίπου 40.000 δολάρια. Ή –ακόμα πιο ενδιαφέρον– ότι με 150.000 δολάρια μπορεί ο καθένας να αποκτήσει το δικό του βίντεο πορτρέτο – ο Ουίλσον έκανε κάποια κατά παραγγελλία, μιμούμενος τον τρόπο των αναγεννησιακών ζωγράφων που ζούσαν στις –κι από– τις αυλές τις Ευρώπης.

Το πιο ενδιαφέρον, πάντως, απ’ όλα είναι ότι τα πορτρέτα του αυτές τις μέρες βρίσκονται εδώ, στη δική μας χώρα. Βρίσκονται και στο youtube, αλλά δεν ανήκουν εκεί. Ανήκουν εδώ, στους θεατές που θα περπατήσουν ανάμεσά τους, θα σταθούν να τα παρατηρήσουν σε όλο τους μέγεθος, υπό τους ήχους που επέλεξε ο δημιουργός τους, στις αφύσικες / φυσικές τους διαστάσεις και στην αφύσικα φυσική τους ένταση. Αυτό, ως τον ερχόμενο Ιούλιο.
Μετά η «οικογένεια» των βίντεο πορτρέτων θα συνεχίσει την Οδύσσειά της ανά τον πλανήτη.

Info: Η έκθεση Video Portraits του Robert Wilson θα φιλοξενηθεί στον εκθεσιακό χώρο της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών (Μάρτιος-Ιούνιος 2013).

Ιανουάριος 2017

Υποδεχόμαστε με στυλ τη νέα χρονιά!

Από το Περιοδικό

Συνεντεύξεις Τρίτη 10.10.2017

MF Mούσα: Ιρίνα Σάικ

Η Ρωσίδα καλλονή ποζάρει στο φακό του Mario Testino για την καμπάνια της Intimissimi. H Madame Figaro ρίχνει μια ματιά στο backstage και μιλά αποκλειστικά μαζί της

>